R 12 86
5. chombra
SENTENZIA
dals 9 d’avrigl 2013
en la chaussa en lita da dretg administrativ
concernent ina dumonda da construcziun
1. La suprastanza da la vischnanca da ... ha preschentà a la radunanza communala dals 22 da zercladur 2012 in project per construir sis containers sutterrans (moloc / Molok) cun la proposta da conceder il credit da cumpra e da construcziun da fr. 55'000.--. La radunanza ha approvà la proposta cun 22 vuschs cunter 1 vusch. La dumonda da construcziun correspundenta è vegnida publitgada en il Fegl ufficial dalla ... dals 27 da fanadur 2012. In dals containers sutterrans duai vegnir construì sin la parcella nr. 299, „...“, ch'è en possess da la vischnanca. Il Departament da construcziun, traffic e selvicultura dal Grischun ha dà a la vischnanca cun la disposiziun dals 22 d'avust 2012 tranter auter per quest lieu ina permissiun excepziunala (dretg da construir pli damanaivel), perquai che las prescripziuns da distanza na vegnan betg resguardadas tenor la lescha davart las vias dal chantun Grischun (la distanza tranter il container sutterran planisà e l'ur dal vial da la via chantunala importa ca. 4.00 m). Ils 2 d'avust 2012 ha la recurrenta inoltrà a la suprastanza communala ina protesta cunter la dumonda da construcziun, exprimind il giavisch ch'il container sutterran a ... na vegnia betg construì en il lieu planisà, mabain en il lieu preschentà a chaschun da la radunanza communala. La suprastanza communala ha decis ils 21 d'avust 2012 da betg entrar sin la protesta e da refusar quella.
2. Cunter questa decisiun da protesta ha la recurrenta inoltrà ils 28 d'avust 2012 in recurs a la dretgira administrativa dal chantun Grischun. Ella ha argumentà ch'ils lieus dals containers sutterrans sajan vegnids preschentads a maun da fotomontaschas a chaschun da la radunanza communala dals 22 da zercladur 2012. Sulettamain concernent il lieu a „...“ na resguardia la vischnanca da ... ussa betg il lieu preschentà, mabain haja dischlocà quel davant la fanestra da la stiva da sia chasa. Il lieu preschentà a la radunanza communala saja ideal, perquai che dasperas sa chattia sulettamain ina stalla. La recurrenta ha crititgà che la vischnanca haja infurmà a moda incorrecta, ch'il lieu actual na respectia betg ils interess dals abitants da sia chasa, ch'ins stoppia quintar cun dapli canera, ch'ella dubiteschia ch'i saja suenter la construcziun dal container sutterran pussaivel da sa manar cun in grond tractor u chargiafain senza tangar ses funs e ch'ins stoppia, tut tenor il cuntegn dal container sutterran – surtut durant dis cun temperaturas autas –, far quint cun in tuffien, sco quai ch'ella haja pudì constatar sezza tar containers sutterrans a ... La fin finala vegnia er il distribuider d'electricitad spustà da l'autra vart da la parcella vers la stalla. Sch'il container sutterran vegniss medemamain construì da quella vart, fissan las pussaivladads da parcar restrenschidas mo dad ina vart. A chaschun d'ina visita oculara al lieu possia questa problematica vegnir demonstrada.
3. En sia consultaziun dals 17 da settember 2012 explitgescha la vischnanca ch'ella haja preschentà a la radunanza communala fotomontaschas da lieus pussaivels. Quai haja ella dentant mo fatg per mussar co ch'il maletg dal vitg sa midia tras ils containers sutterrans e senza decider gia davart ils lieus concrets. Suenter avair sclerì cun l'uffizi da construcziun bassa las dumondas concernent la distanza tranter il container e la via chantunala e suenter avair examinà l'accessibladad per ils vehichels che svidan ils recipients, haja ella determinà il lieu da mintga containter sutterran. Davart mintga lieu inditgà en la dumonda da construcziun publitgada dettia quai in plan exact, dal qual ins possia prender invista. A „...“ sajan las relaziuns fitg stretgas. Il lieu elegì sa chattia sin la parcella nr. 299 che saja en possess da la vischnanca. Quest lieu saja il pli adattà tant quai che reguardia la distanza tranter il containter sutterran e la via chantunala sco era l'accessibladad per la svidada. Questas cundiziuns na fissan betg ademplidas, sch'ins plazzass il container en in auter lieu da la parcella. Cunquai ch'i na dettia betg ina plazza da rimnada centrala a „...“ e ch'i vegnian construids en tut sis containers sutterrans sin in tschancun da la via dad in kilometer, na stoppian ins betg quintar cun emissiuns insupportablas.
4. En la replica dals 25 da settember 2012 ha la recurrenta cumplettà che la libra accessibladad per la svidada saja dada er en il lieu previs a l'entschatta e che la distanza tranter il container e la via chantunala saja tuttina gronda en tuts dus lieus. La finala renvieschia ella al protocol da la radunanza communala che cumprovia ch'igl haja dà ina discussiun animada era concernent ils lieus dals containers sutterrans.
5. En sia duplica dals 5 d'october 2012 ha la vischnanca explitgà che la funcziunalitad saja stada decisiva per l'elecziun dal lieu. En l'ost da la parcella na saja quai betg pussaivel da svidar il container senza impediments. Sch'il parcadi saja occupà, stoppia il container sutterran vegnir svidà davent da la via chantunala, quai che possia chaschunar impediments dal traffic. Il lieu previs furmia percunter in angul mort e possia vegnir utilisà senza perder spazi per parcar.
6. Ils 25 da mars 2013 ha il derschader d'instrucziun fatg ina visita oculara al lieu en preschientscha da la recurrenta, da represchentants da la vischnanca (..., president communal; ..., uffizi da construcziun), ... (polizia chantunala dal Grischun, partiziun tecnica da traffic) e ... (uffizi da construcziun bassa dal Grischun). Ils preschents han gì la chaschun da s'exprimer en chaussa. Il lieu relevant è vegnì fotografà e las fotos èn vegnidas agiuntadas al protocol. Las argumentaziuns da las parts vegnan, sche necessari, resguardadas en las consideraziuns.
La dretgira tira en consideraziun:
1. En il cas preschent furma la decisiun da protesta da la vischnanca dals 21 d'avust 2012 l'object da contestaziun. L'object da recurs consista da la dumonda, schebain la decisiun da la vischnanca da plazzar il container sutterran a „...“ en il lieu previs tenor la dumonda da construcziun, po vegnir protegida u betg.
2. La recurrenta pretenda confurm al senn che la decisiun da protesta da la vischnanca saja da revocar e ch'il lieu dal container sutterran a "..." vegnia dischlocà en il lieu preschentà sin ina fotomontascha a chaschun da la radunanza communala dals 22 da zercladur 2012.
a) Tenor l'art. 31b al. 1 da la lescha federala davart la protecziun da l'ambient (LPAmb; CS 814.01) en colliaziun cun l'art. 35 da la lescha chantunala introductiva tar la lescha federala davart la protecziun da l'ambient (LCPAmb; DG 820.100) èn da princip las vischnancas responsablas per la dismessa dals ruments chasans; ellas èn spezialmain cumpetentas per rimnar e transportar ils ruments chasans als stabiliments per dismetter ils ruments, per construir e manar ils stabiliments necessaris per dismetter ils ruments, sco era per endrizzar posts per rimnar ils ruments (art. 35 al. 1 e 2 LCPAmb). Il possessur dals ruments è obligà da surdar quels a las rimnadas u als posts da rimnada previs (art. 31b al. 3 LPAmb). A las vischnancas èsi da conceder in spazi d'agir relativamain grond per fixar ils lieus exacts per deponer e dismetter ils ruments, cunquai ch'ils lieus pussaivels pon esser limitads per divers motivs (access, cuntanschibladad per la populaziun, surfatscha da manevrar per ils servetschs da dismessa, topografia dal terren, segirezza en il traffic sin via, conducts d'ovra, etc.). Ad in lieu alternativ èsi damai mo da dar la preferenza, sche quel exista en la vischinanza directa, pussibilitass ina meglieraziun considerabla cumpareglià cun il lieu previs e manass consequentamain a la conclusiun ch'il lieu elegì saja nunadattà (PDA 2007 nr. 26 = sentenzia da la dretgira administrativa R 06 76 dals 5 da december 2006 consid. 5c; sentenzia da la dretgira administrativa R 12 42/72 dals 18 da favrer 2013 consid. 4b). Il lieu alternativ preschentà da la recurrenta per il container sutterran a "..." è situà sin la medema parcella nr. 299 en possess da la vischnanca sco il lieu previs da la vischnanca. El sa chatta damai en ina vischinanza directa. Sco quai che l'uffizi da construcziun bassa dal Grischun ha explitgà, fissi d'examinar ina permissiun excepziunala per il lieu alternativ, cunquai che la distanza tranter il container sutterran e l'ur dal vial da la via chantunala importia medemamain mo var 4.00 m. I saja dentant tuttavia pussaivel ch'ina tala vegniss concedida. D'examinar èsi damai, sch'ils ulteriurs criteris èn ademplids per dar la preferenza al lieu alternativ.
b) La vischnanca è sa decidida concernent il container sutterran planisà a "..." per in lieu che na correspunda betg a quel preschentà a chaschun da la radunanza communala dals 22 da zercladur 2012. Sco quai ch'ils represchentants da la vischnanca han explitgà, haja la vischnanca sulettamain vulì mussar a la radunanza communala co ch'il maletg dal vitg sa midia cun ils containers sutterrans planisads, dentant senza fixar gia ils lieus correspundents. Tenor l'extract dal protocol da la radunanza communala hai dà ina discussiun animada davart ils lieus dals containers sutterrans. La radunanza communala ha decis silsuenter unicamain da conceder il credit per cumprar e plazzar ils containers sutterrans e betg davart ils lieus concrets da quels. Quels èn vegnids fixads pir suenter la radunanza communala – sco consequenza da l'approvaziun dal credit – e suenter avair sclerì las dumondas cun l'uffizi da construcziun bassa dal Grischun, la polizia chantunala dal Grischun (partiziun tecnica da traffic) e la Regiun ... (responsabla tranter auter per la dismessa dal rument). Tge lieu che la vischnanca ha la finala elegì per il container sutterran planisà a „...“, è visibel en la dumonda da construcziun publitgada e sin il plan detaglià per quest lieu, dal qual ins ha pudì prender invista. In'infurmaziun incorrecta da vart da la vischnanca n'è perquai betg succedida e la moda da proceder da quella na po betg vegnir crititgada.
c) In criteri essenzial per l'elecziun dal lieu d'in container sutterran è l'accessibladad da quel per la svidada. Sco quai ch'ins po vesair sin il plan da situaziun dal project da construcziun e d'exposiziun dals 19 da fanadur 2012, sa chatta il lieu elegì uschè lunsch davent da la via chantunala ch'il vehichel dals servetschs da dismessa po, per svidar il container, vegnir parcà davent da la via e gist sper il container sutterran e n'impedescha uschia betg il traffic. La svidada dal container na vegn era betg restrenschida tras eventuals vehichels sin il parcadi. Differenta è la situaziun en il lieu alternativ. Quel sa chatta da la vart da la parcella, da la quala èn planisads dus parcadis (per lung da la via). Tenor il plan da situaziun duain dus ulteriurs parcadis vegnir construids pli a sanestra da quels, a travers cun la via. Cunquai ch'i sa tracta da parcadis publics e la vischnanca dispona mo da pussaivladads da parcar limitadas, èsi da quintar ch'ils parcadis vegnian duvrads. Schizunt sche mo in parcadi è occupà, sto il vehichel dals servetschs da dismessa parcar sin la via chantunala per pudair svidar il container sutterran construì en il lieu alternativ. En quest cas èsi da quintar cun impediments dal traffic. Per motivs da la segirezza en il traffic sin via è il parcadi ultra da quai vegnì serrà si cun in'insla vers la via chantunala, uschia ch'il container sutterran stuess vegnir svidà en ina distanza da plirs meters. Tranter l'insla ed il lieu alternativ sa chattan plinavant in idrant ed in distribuider d'electricitad ed eventualmain vehichels parcads sin ils parcadis planisads. Questas circumstanzas pon difficultar supplementarmain la procedura da svidada.
d) Quai che concerna la cuntanschibladad dal container sutterran per las abitantas ed ils abitants dal vitg, para il lieu elegì medemamain pli adattà. Sch'ils satgs da rument vegnan transportads cun l'auto da persunas fin al container, po quel vegnir parcà davent da la via chantunala – e tuttina gist sper il container sutterran – senza impedir il traffic sin la via chantunala. En il lieu alternativ è quai mo pussaivel, sch'i na sa chattan betg vehichels sin il parcadi che bloccheschan l'access al container sutterran. Cas cuntrari – eventualmain era sch'ils parcadis èn libers – exista almain ina tscherta probabladad ch'ils vehichels vegnan parcads sin la via chantunala per dismetter il rument, ch'els pericliteschan uschia la segirezza en il traffic sin via e bloccheschan forsa supplementarmain la fermada da l'auto da posta. Sch'ils satgs da rument vegnan dismess a pe, pon ils vehichels parcads medemamain restrenscher l'access al container sutterran en il lieu alternativ. Per pudair garantir l'utilisaziun dal parcadi sco era l'access al container sutterran per ils vehichels ed ils peduns, èsi ultra da quai da far ora la naiv l'enviern. Sco quai ch'igl è vegnì demonstrà a chaschun da la visita oculara, è il lieu alternativ dal container sutterran adattà sco plaz per rumir la naiv davent dal parcadi. Il lieu previs n'impedescha percunter betg la rumida da la naiv, cunquai che la naiv po vegnir allontanada da vart sanestra sur il vial e da vart dretga sur il parcadi.
e) La recurrenta dubitescha ultra da quai ch'i saja pussaivel da sa manar cun in grond tractor u cun in chargiafain senza tangar ses funs, sch'il container sutterran vegnia construì en il lieu previs. Sco quai ch'ins po vesair sin il plan da situaziun, sa chatta a sanestra dal lieu planisà ina via charrabla. Quai ha per consequenza che vehichels (surtut tals cun char annex) che charreschan da la via chantunala en la via menziunada u bandunan quella, ston manevrar uschia (p.ex. cun prender avunda schlantsch avant che volver en la via) ch'els na tutgan betg il container sutterran construì al lieu previs. Cunquai ch'il mir da crap existent ed uschia il container sutterran en il lieu previs, tenor las explicaziuns da la vischnanca, vegnan spustads anc pli lunsch enavos sin il cunfin da la parcella, resguardond ina distanza da circa quatter meters tranter il container sutterran e l'ur dal vial, n'èn las relaziuns da spazi dentant era suenter la construcziun dal container sutterran betg uschè stretgas ch'igl è inevitabel da charrar sur il funs da la recurrenta. Da quai ha la dretgira pudì sa persvader a chaschun da la visita oculara. Cun mesiras (da construcziun) correspundentas po la recurrenta ultra da quai evitar ch'insatgi charrescha sur ses funs.
f) La finala fa la recurrenta valair ch'in container sutterran al lieu previs chaschunia dapli canera ed immissiuns d'odurs per las abitantas ed ils abitants da la chasa en ses possess. Sco quai ch'ins po vesair sin il plan da situaziun, na duai il container sutterran betg vegnir construì directamain davant la chasa da la recurrenta. Anzi, tranter sia chasa ed il container sutterran sa chatta la via charrabla menziunada che creescha damai ina tscherta distanza. Questa distanza fiss bain pli gronda, sch'ins construiss il container en il lieu alternativ, perquai che quel sa chatta da l'autra vart da la parcella nr. 299. Per l'ina èsi dentant da supponer che las emissiuns da canera chaschunadas cun dismetter ils satgs da rument e svidar il container sutterran (tenor il protocol da la radunanza communala dals 22 da zercladur 2012 mintga quindesch dis) èn pitschnas. Era perquai ch'i na dat a „...“ betg ina plazza da rimnada centrala e perquai ch'i vegnan construids sin ina lunghezza da la via dad in kilometer en tut sis containers sutterrans, sin ils quals sa reparta la dismessa da rument. Per l'autra èn eventualas emissiuns d'odurs – sch'i dat insumma talas – medemamain pitschnas sin fundament da la construcziun dals containers sutterrans. Cas cuntrari dess quai anc adina la pussaivladad da svidar il container sutterran pli savens che mintga quindesch dis sco planisà.
g) Resumond pon ins constatar ch'il lieu alternativ porscha almain per sa manar cun gronds vehichels agriculs sco era concernent eventualas emissiuns da canera e d'odurs pitschens avantatgs. Il problem dal sa manar pon ins dentant eliminar cun spustar il container davent dal lieu previs in pau en direcziun dal mir da crap/cunfin da la parcella. Concernent l'accessibladad dal container sutterran per la svidada, la cuntanschibladad per las abitantas ed ils abitants dal vitg, per la rumida da la naiv e las pussaivladads per utilisar il parcadi porscha percunter il lieu previs clers avantatgs cumpareglià cun il lieu alternativ. En il senn d'ina consideraziun cumplessiva èsi da constatar ch'ina construcziun dal container sutterran en il lieu alternativ na meglierass betg essenzialmain la situaziun da dismessa generala al lieu. Il cuntrari, il lieu previs para dad esser il pli adattà. La decisiun da la vischnanca concernent la fixaziun dal lieu dal container sutterran a "..." n'è damai betg da crititgar ed il recurs vegn refusà.
3. Sin fundament dal resultat preschent da la procedura van ils custs a quint da la recurrenta sco part perdenta (art. 73 al. 1 da la lescha davart la giurisdicziun administrativa [LGA; DG 370.100]). A la vischnanca na vegn concedida nagina indemnisaziun da las parts, perquai ch'ella ha gudagnà en ses champ d'activitad uffizial (art. 78 al. 2 LGA).
La dretgira decida damai:
1. Il recurs vegn refusà.
2. Ils custs da dretgira, consistents
fr.
1'500.--
fr.
230.--
total
fr.
1'730.--
van a quint da ... ed èn da pajar entaifer 30 dis suenter la consegna da questa sentenzia a l'administraziun da finanzas dal chantun Grischun, Cuira.