43 Strassenwesen4 Vias Circolazione stradale Dretg da traffic. Ordinaziun funcziunala dal traffic tenor LTV/OSV. Zona da tempo 30 sin il tschancun da la via prin- cipala. Legitimaziun da far recurs. –Persunas che abiteschan en la zona da tempo 30 plani- sada, èn legitimadas da far recurs cunter la refusaziun d’ina zona da tempo 30 (consid. 2b). –L’introducziun da zonas da tempo 30 è excepziunalmain lubida era sin vias da transit (vias principalas), sch’ina expertisa demussa che la protecziun da tscherts utili- saders da la via na po betg vegnir realisada en in’autra moda (consid. 3a – f). –L’expertisa mussa stringentamain che la mesira è ne- cessaria, adequata e proporziunada (consid. 3f). Verkehrsrecht. Funktionelle Verkehrsanordnung gemäss SVG/SSV. Tempo-30-Zone auf einem Hauptstrassenab- schnitt. Beschwerdelegitimation. –Die Beschwerdelegitimation ist im Falle einer Be- schwerde gegen die Nichteinführung einer Tempo-30- Zone gegeben bei Personen, welche in der geplanten Zone wohnen (E. 2b). –Die Einführung von Tempo-30-Zonen ist auch auf Durchgangsstrassen (Hauptstrassen) ausnahmsweise dann zulässig, wenn aufgrund eines Gutachtens nach- gewiesen ist, dass nur dadurch der notwendige Schutz gewisser Verkehrsteilnehmer erreicht werden kann (E. 3a – f). –Das erstellte Gutachten legt schlüssig dar, dass die Massnahme nötig, zweck- und verhältnismässig ist (E. 3f). 4
44 4/4 Strassenwesen PVG 2011 Diritto della circolazione. Misure della circolazione giusta la LCStr e l’OCStr. Zona 30 all’ora lungo un tratto di strada principale. Legittimazione al ricorso. –Per il ricorso contro la non introduzione di una zona 30 all’ora, la legittimazione è ammessa per le persone che vivono all’interno della prevista zona (cons. 2b). –L’introduzione di una zona a velocità 30 all’ora è am- missibile eccezionalmente anche per una strada di tran- sito (strada principale) se in base ad una perizia è com- provato che solo tramite detta misura è possibile dare la dovuta protezione a determinati utenti della strada (cons. 3a – f). –La redatta perizia dimostra in modo conclusivo che la mi- sura è necessaria, opportuna e proporzionale (cons. 3f). Consideraziuns: 2.b) Tenor l’art. 50 LGA èn legitimadas da far recurs per- sunas ch’èn pertutgadas da la decisiun contestada ed han in in- teress degn da protecziun che quella vegnia abrogada u midada, ubain persunas autorisadas sin fundament d’ina prescripziun par- ticulara. Per il Tribunal federal hai tanschì ch’ils recurrents abita- van en la zona da tempo 30 planisada (sentenzia 1C_206/2008 dals 9 d’october 2008). Schizunt tenor la pratica en connex cun recurs cunter in’introducziun d’ina zona da tempo 30, che premetta in’u- tilisaziun regulara dal tschancun da la via sco per pendularis e cunfinants, fiss ina part dals recurrents legitimada en il cas pre- schent (DTF 136 II 539 consid. 1.1 dals 8 da settember 2010 cun ul- teriuras indicaziuns, PDA 2004 nr. 32). L’interess degn da protec- ziun en connex cun in recurs cunter l’introducziun d’ina zona da tempo 30 è unicamain il dischavantatg ch’ins perda temp cun uti- lisar il tschancun da la via en questiun. En il cas preschent, nua ch’i va per in recurs cunter la refusaziun d’ina zona da tempo 30, gio- gan però auters interess degns da protecziun ina rolla (aspect da segirezza, protecziun cunter la canera, reducziun da las substan- zas nuschaivlas). Per consequenza ston era las premissas per la le- gitimaziun vegnir giuditgadas differentamain. Quests interess degns da protecziun na premettan dentant betg stringentamain in’utilisaziun regulara da la via. Anzi, i tanscha, sch’il recurrent è abitant da la zona da tempo 30 planisada ed è pertutgà da las con- sequenzas da la refusaziun d’ina zona da tempo 30. Igl è perquai en mintga singul cas d’examinar sin fundament da las circum- stanzas concretas cun tge dischavantatgs concrets ch’è colliada la
4/4 Strassenwesen PVG 2011 45 refusaziun da la mesira da restricziun dal traffic per in recurrent e sche quests dischavantatgs tangheschan quel particularmain en confrunt cun la generalitad. In interess degn da protecziun dals re- currents è d’approvar, sche lur situaziun effectiva u giuridica po vegnir influenzada tras il resultat da la procedura (DTF 133 II 409 dals 31 d’october 2007). Ils recurrents X. e Y., sco abitants d’ina im- mobiglia che cunfinescha cun il tschancun da la via pertutgada, èn tangads directamain da la decisiun contestada e motiveschan lur interess degn da protecziun cun aspects da segirezza e da la pro- tecziun da l’ambient. Ultra da quai vegnan gist ils cunfinants d’ina via a stuair utilisar quella regularmain. L’argumentaziun dal de- partament ch’els na sajan betg legitimads d’inoltrar in recurs, n’è perquai betg chapibla. Lur situaziun effectiva vegn influenzada tras il resultat da la procedura. Els èn pertutgads pli fermamain che la generalitad da la disposiziun contestada e lur legitimaziun è damai dada. En vista da quai pon ins laschar avert, schebain ils ulteriurs recurrents èn era legitimads en il cas preschent. 3.a) En il cas preschent vulan ils recurrents cuntanscher l’introducziun d’ina zona da tempo 30 sin la via da transit tras S. I sa tracta d’ina via principala chantunala (H19) confurm a l’annexa 2 da l’ordinaziun davart las vias da transit (CS 741.272). b)Tenor l’art. 32 al. 2 da la lescha federala davart il traffic sin via (LTV; CS 741.01) limitescha il Cussegl federal la sveltezza dals vehichels a motor sin tut las vias. La sveltezza maximala ge- nerala per vehichels entaifer il vitg ha il Cussegl federal fixà sin 50 km/h en l’art. 4a al. 1 lit. a da l’ordinaziun davart las reglas dal traffic sin via dals 13 da november 1962 (ORT; CS 741.11). L’art. 32 al. 3 LTV prevesa ultra da quai che las sveltezzas maximalas fixa- das dal Cussegl federal per tscherts tschancuns da la via pon veg- nir sbassadas u auzadas da l’autoritad cumpetenta a basa d’ina expertisa. c)En connex cun l’introducziun da zonas da tempo 30 tenor l’art. 2a e l’art. 22a da l’ordinaziun davart la signalisaziun da las vias dals 5 da settember 1979 (OSV; CS 741.21) sa tracti d’uschenumnadas mesiras da restricziun funcziunala dal traffic en il senn da l’art. 3 al. 4 LTV (sentenzia 2A.90/2006 dals 26 da zercla- dur 2006 consid. 1.1 cun indicaziuns). Da princip èn lubidas zonas da tempo 30 mo sin vias lateralas cun caracter pli u main egual (art. 2a al. 5 OSV). Excepziunalmain ed en cas da cundiziuns lo- calas particularas po dentant er in tschancun da la via principala vegnir integrà en la zona da tempo 30, surtut en il center d’in vitg u en la zona d’ina citad veglia (art. 2a al. 6 OSV). Ils motivs che pon
4/4 Strassenwesen PVG 2011 46 render necessari da sbassar la sveltezza maximala generala, èn in- ditgads integralmain en l’art. 108 al. 2 OSV: in privel è visibel mo cun difficultads u betg a temp e na po betg vegnir eliminà en in’autra moda (lit. a); tscherts utilisaders da la via basegnan ina protecziun particulara betg realisabla en in’autra moda (lit. b); sin tschancuns cun grond traffic po la circulaziun dal traffic vegnir meglierada (lit. c) u ina chargia per l’ambient exagerada en il senn da la legislaziun davart la protecziun da l’ambient (canera, sub- stanzas nuschaivlas) po vegnir reducida (lit. d). L’art. 108 al. 5 OSV menziunescha per mintga categoria da vias las sveltezzas maxi- malas divergentas lubidas. Entaifer il vitg èn permessas tranter auter zonas da tempo 30 (art. 108 al. 5 lit. e OSV). Las pretensiuns detagliadas ha il DATEC reglà en l’ordinaziun davart las zonas da tempo 30 e davart las zonas d’inscunter (cf. en quest connex la sentenzia 1C_206/2008 dals 9 d’october 2008 E. 2.1; Philippe Weissenberger, Kommentar zum Strassenverkehrsgesetz, Tu- ritg/Son Gagl 2011, art. 3 cifra marginala 13). d)Suenter il menziunà èn zonas da tempo 30 lubidas da princip era sin vias principalas resguardond las premissas da l’art. 108 al. 2 OSV (cf. era la sentenzia 2A.38/2006 dals 13 da fanadur 2006 consid. 3. 4. 3 e DTF 136 II 539). Per vias principalas designa- das sco vias da transit – la via chantunala nr. 19 è menziunada en l’annexa a l’ordinaziun davart las vias da transit (CS 741.272) – na vala nagina regulaziun divergenta. Sin vias da transit na dastga il traffic da vehichels a motor e da velos betg vegnir scumandà cum- plettamain. Ordinaziuns dal traffic signalisadas, sco limitaziuns da la mesira e dal pais, restan percunter expressivamain resalvadas (art. 1 frasa 2 da l’ordinaziun davart las vias da transit). Dal text da la lescha resulta che l’indicaziun da limitaziuns da la mesira e dal pais ha caracter exemplaric e n’excluda betg il sbassament da la sveltezza maximala lubida – er en furma da zonas da tempo 30 – en il senn d’in silenzi qualifitgà (Weissenberger, Kommentar zum Strassenverkehrsgesetz, Turitg/Son Gagl 2011, art. 3 cifra mar- ginala 13). e)L’art. 32 al. 3 LTV prevesa che las sveltezzas maximalas fixadas dal Cussegl federal per tscherts tschancuns da la via pon vegnir sbassadas u auzadas da l’autoritad cumpetenta sin funda- ment d’ina expertisa. In casu è avant maun ina tala expertisa che approvescha l’introducziun d’ina zona da tempo 30 tras S. Era te- nor l’avis da la preinstanza è l’expertisa cumpletta e dat las res- postas necessarias. In’expertisa sto demussar che la mesira è ne- cessaria, adequata e proporziunada e che naginas autras mesiras
4/4 Strassenwesen PVG 2011 47 n’èn pli adattadas che quella. L’expertisa da H. & S. ademplescha questas premissas. Ils pli impurtants deficits da segirezza a S. exi- stian oz pervi da las sveltezzas per part memia grondas dal traffic da vehichels a motor. Entaifer il vitg muntia la sveltezza en media a 35 fin 40 km/h e la valur da V85% a tranter 40 e 50 km/h. Ils onns 2004 fin 2008 sajan capitads entaifer la vischnanca da S. tschintg accidents registrads da la polizia. Trais da quels sajan succedids entaifer la zona da tempo 30 previsa. Cunquai ch’i manchian per gronda part passapes tras il vitg, sajan las pedunas ed ils peduns periclitads fermamain. Pertutgads da quest privel sajan surtut ge- niturs cun uffants pitschens en la charrotscha, sco era scolarets e scolars che stoppian chaminar fin a la fermada dal bus da scola oradim il vitg ed enavos. Lung il transit tras il vitg dettia quai en plirs lieus traversadas impurtantas per ils peduns (entrada a la ba- selgia, a la butia dal vitg e. a.). La finala reduceschia l’introducziun d’ina zona da tempo 30 cleramain la canera e sbassia l’emissiun da substanzas nuschaivlas. La perdita da temp en cas che la zona da tempo 30 vegniss introducida, saja unicamain 5 secundas. Il departament percunter refusescha d’introducir ina zona da tempo 30 a S. e motivescha la divergenza cun l’expertisa sulettamain cun la pretensiun ch’ins na possia betg cumparegliar la vischnanca da Sumvitg cun quella da Mustér, e cun il fatg che las valurs da V85% na vegnian betg resguardadas. Cun l’expertisa sco tala n’è la preinstanza betg sa fatschentada. f)Expertisas èn suttamessas a la libra appreziaziun da las cumprovas tras la dretgira. En dumondas spezialisadas na po la dretgira dentant betg divergiar d’ina expertisa senza motivs strin- gents, ed eventualas divergenzas ston vegnir motivadas (DTF 136 II 539, 128 I 81 consid. 2 p. 86 cun indicaziuns). Sche la dretgira di- vergescha d’ina expertisa, na pon ins betg renfatschar a quella ar- bitrariadad, sche la credibladad da l’expertisa vegn messa en dumonda seriusamain sin fundament da las circumstanzas. In’ar- bitrariadad da la dretgira è dentant dada, sche quella metta en dubi la correctadad da l’expertisa e n’ordinescha malgrà quai betg in scleriment supplementar per eliminar quests dubis (DTF 130 I 337 consid. 5. 4. 2). La dretgira sto examinar sch’i s’imponan, sin fundament da las ulteriuras cumprovas e dals arguments da las parts, objecziuns seriusas cunter la validitad da l’expertisa (DTF 136 II 539 consid. 3). L’expertisa preschenta mussa cleramain tge finamiras che duain vegnir cuntanschidas cun la zona e menziu- nescha surtut ils deficits da segirezza existents («periclitaziun ex- traordinaria» dals peduns, cunquai ch’i na dat nagins u memia
4/4 Strassenwesen PVG 2011 48 paucs passapes; pliras traversadas nunprotegidas per peduns, impurtanta via da scola e da scolina lung il transit dal vitg). Ultra da quai preschenta l’expertisa las consequenzas pussaivlas d’ina reducziun dal tempo (dapli segirezza, reducziun da la canera e da las substanzas nuschaivlas, perdita da temp mo 5 secundas, na- ginas consequenzas negativas). Ina da las remartgas centralas da l’expertisa è ultra da quai ch’il nivel da sveltezza odiern saja aut e ch’el stoppia vegnir reducì, quai ch’è gea exactamain il senn d’ina zona da tempo 30. Ella preschenta en maniera chapibla che las fi- namiras necessarias na pon betg vegnir cuntanschidas autramain. L’expertisa motivescha a moda persvadenta e stringenta che l’in- troducziun d’ina zona da tempo 30 è necessaria. Per finir n’ha il de- partament rendì attent en nagina moda a circumstanzas che met- tessan en dumonda las constataziuns da l’expertisa. En la decisiun contestada na vegnan era menziunads nagins dubis concernent la correctadad da l’expertisa. Il cuntrari, i vegn attestà a l’expertisa ch’ella sa refereschia als puncts essenzials e saja cumpletta. La preinstanza sa basa surtut sin ina valur da V85% che na vegn per pauc betg resguardada. Questa valur na gioga dentant insumma nagina rolla per la dumonda, sch’ina zona da tempo 30 duai vegnir introducida u betg. Anzi, ella serva ad eruir la sveltezza en media charrada ed a fixar a basa da quella la necessitad, il dumber ed il gener da las mesiras da construcziun per quietar il traffic (bro- schura spezialisada davart zonas da tempo 30 dal Post da consul- taziun svizzer per la prevenziun d’accidents, p. 8). La valur da V85% demussa, sch’ils vehichels charreschan avant l’introducziun da zonas da tempo 30 memia svelt e sch’igl èn inditgadas ulteriu- ras mesiras da construcziun resp. da concepziun. I vala numnada- main: pli svelt ch’i vegn charrà en lieus cun in deficit da segirezza e pli indispensabel ch’igl è da reducir il tempo e da prender even- tualas mesiras da construcziun, e betg il cuntrari. Il basegn da las mesiras sa mussa gist a maun da la sveltezza charrada actual- main. Quella vegn eruida per mintga zona en ils trais lieus, nua ch’ils vehichels charreschan il pli svelt. A basa da questas mesira- ziuns vegn eruida la valur da V85% ed a basa da quest resultat vegn fixà il dumber e la concepziun dals elements da construcziun necessaris per quietar il traffic. Sche la valur directiva da 38 km/h vegn surpassada a chaschun da la controlla posteriura obligato- rica, èn da prender stringentamain ulteriuras mesiras (cf. broschura spezialisada PPA cif. 5, uschia er il Post da consultaziun svizzer per la prevenziun d’accidents PPA en: «Wichtige Punkte bei der Einführung und Nachkontrolle» aschunta dals recurrents 10).
4/4 Strassenwesen PVG 2011 49 La tenuta da la preinstanza e da la cumissiun concernent la valur da V85% n’è perquai betg chapibla. Betg mo ch’ellas n’han betg considerà ils avantatgs ed ils dischavantatgs («i na dovria naginas explicaziuns supplementaras areguard ils deficits da segirezza menziunads en l’expertisa, damai che gia la valur pretendida da V85% manchia»). La preinstanza sa basa uschia unicamain sin questa valur ed impedescha cun quest criteri l’introducziun d’ina zona da tempo 30 – malgrà il fatg ch’ils peduns èn periclitads a moda extraordinaria. Questa pratica na cuntrafa betg mo al senn ed a l’intent da zonas da tempo 30, mabain er a las premissas da la regulaziun dal dretg federal (art. 108 OSV). Che las preinstanzas prendan questa valur sco criteri per la necessitad da limitar la svel- tezza, senza resguardar las premissas sco talas dal dretg federal, è perquai facticamain dal tuttafatg nungiustifitgà. La directiva chantunala dals 15 da mars 2005 per «Quietar il traffic entaifer il vitg», che premetta ina valur da V85% < 42 km/h en cas ch’in tschancun da la via principala è er integrà, n’è damai betg accep- tabla sin fundament da las explicaziuns survart. Era las cifras d’ac- cidents che manchian apparentamain na pon betg decider pertu- tgant la dumonda, sch’in deficit da segirezza cumprovà tras in’expertisa po vegnir eliminà cun mesiras proporziunadas, ade- quatas e necessarias. Gist en il traffic sin via èsi da deditgar in’auta attenziun a la prevenziun d’accidents. Il giudicament d’ina situa- ziun da segirezza na dastga perquai betg depender en emprima lingia dal fatg, sch’in deficit da segirezza è cumprovabel u betg sin fundament dals accidents gia succedids. Il Post da consultaziun per la prevenziun d’accidents menziunescha en sia broschura spe- zialisada era concernent l’art. 108 lit. a e b OSV (3.3 lieus da privel specifics per la situaziun), ch’ils privels ch’èn visibels mo cun dif- ficultads u betg a temp e na pon betg vegnir eliminads cun mesi- ras singulas e stentas raschunaivlas, n’han per regla anc betg cha- schunà accidents. Sch’ins po la finala cumparegliar la situaziun da S. cun quella da M., po restar avert. Igl è necessari da giuditgar mintgamai il singul cas concret. Cun divergiar da l’expertisa senza motiv stringent, ha la preinstanza prendì ina decisiun arbitrara. Ul- tra da quai han era las situaziuns da traffic a chaschun da la visita oculara confermà las conclusiuns da l’expertisa e demussà a moda impressiunanta la necessitad d’ina zona da tempo 30 sin fundament dals deficits existents. Il trassé per part fitg stretg im- pedescha ch’ils vehichels pli gronds pon cruschar. Sur lungs tschancuns manca da tuttas duas varts in passape. Nua ch’in pas- sape è avant maun, na correspunda el betg a la norma dad 1,5 me-
4/4 Strassenwesen PVG 2011 50 ters (norma da la VSS SN 640 070), mabain è bler pli stretg. Bleras entradas da chasas mainan directamain sin la via. Gist persunas cun charrotschas d’uffants u umans en la sutga cun rodas èn sfurzads da sa mover per part unicamain sin via ed èn fermamain exponids al traffic. Era per pudair cruschar in l’auter ston ils pe- duns sviar sin via. Il deficit da segirezza vegn anc augmentà tras las curtas distanzas da vista. Ch’igl exista ina situaziun da privel sco descritta en l’expertisa, ha la visita oculara a S. confermà. Per- quai n’èsi betg suandabel per tge motivs ch’il departament na po eruir qua – cuntrari a l’expertisa – nagin deficit da segirezza. Re- sumond èsi da constatar: l’introducziun d’ina zona da tempo 30 sin il tschancun da la via principala H19 a Sumvitg è, en concor- danza cun l’expertisa, necessari sco er adequat ed opportun per reducir ils deficits da segirezza existents, sco era las emissiuns da canera e da svapurs. La mesira ademplescha las premissas ne- cessarias tenor l’art. 108 OSV, uschia ch’il recurs è d’approvar. U 11 16Sentenzia dals 9 da settember 2011 Il recurs en chaussas dal dretg public cunter questa sentenzia, inoltrà al Tribunal federal, è fin uss pendent.